"საქართველოს მიკერძოებული სასამართლოები აზიანებენ კულტურულ მემკვიდრეობასაც და გარემოსაც" - ამ სათაურით Civil.ge-ზე ვრცელ სტატიას აქვეყნებს საერთაშორისო იურისტი და გარემოს დაცვის აქტივისტი, ტედ ჯონასი, რომელიც მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს.
სტატიის ავტორი წერს, რომ საქართველო ფურცელზე კონსტიტუციური დემოკრატიაა, რომელსაც აქვს ხელისუფლების სამივე შტო, თუმცა "ნაცვლად იმისა, რომ ის იყოს ხალხის ხმა, დებატების ფორუმი და ხდებოდეს აღმასრულებელი ძალაუფლების შემოწმება, ერთპარტიული მმართველობა საქართველოს პარლამენტს აღმასრულებელი ინიციატივების უბრალო შტამპად აქცევს".
"ხელისუფლების დამოუკიდებელი კონტროლის ნაცვლად, ქართული სასამართლოები აღმასრულებელი ხელისუფლების დანართები არიან. ეს ნათლად ჩანს ადმინისტრაციული სამართლის საქმეებში, სადაც სასამართლოები თავიანთ როლს ბიუროკრატიის დაცვაში ხედავენ; სისხლის სამართლის საქმეებში, სადაც პროცესს გენერალური პროკურორი და მის ზემოთ მდგომი ხელმწიფე აკონტროლებს და ეს ჩანს, თუნდაც სამოქალაქო საქმეებშიც კი, თუ ერთი მხარე დაკავშირებულია მმართველ აპარატთან", - წერს ტედ ჯონასი.
სტატიის ავტორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სანდოობა აუცილებელია სასამართლოებისა და კანონის პატივისცემისთვის, თუმცა "როცა მმართველი სისტემა დამოკიდებულია არა საზოგადოების მხარდაჭერაზე, არამედ მის შიგნით და მის ზევით გარკვეული ინდივიდების ძალაუფლებაზე, მაშინ, სასამართლო გადაწყვეტილებებში ინტელექტუალური სანდოობის იმპერატივი ასევე ნაკლებად მნიშვნელოვანი ხდება".
"ასეთ სისტემაში ეს არაა საზოგადოება, ვინც უნდა დარწმუნდეს სასამართლოების სიბრძნესა და სისწორეში, არამედ ეს არის ხელმწიფე - ხელისუფლება, ვინც უნდა დაინახოს, რომ სასამართლოები უბრალოდ ლოიალურები არიან", - ვკითხულობთ სტატიაში.
სასამართლო საქმეების კონტექსტში ტედ ჯონასი მთავარი არხის გენერალური დირექტორის, ნიკა გვარამიას, ასევე ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების, ბადრი ჯაფარიძისა და მამუკა ხაზარაძის საქმეებზეც საუბრობს.
"ყველაზე დიდი ოპოზიციური ტელეკომპანიის დირექტორს თავისუფლების აღკვეთა აქვს შეფარდებული, მის მიერ დაწესებული სარეკლამო ტარიფებისა და კერძო ბიზნესის კერძო რეკლამის მომწოდებლებთან გარიგების გამო, მიუხედავად იმისა, რომ ამ საკითხში არ არსებობს რაიმე შესამჩნევი საზოგადოების ინტერესი. პოლიტიკოსებად ქცეული ბიზნესმენები მამუკა ხაზარაძე და ბადრი ჯაფარიძე გაასამართლეს იმ დანაშაულისთვის, რომელიც პროკურორს არ წაუყენებია და რომლისთვისაც ხანდაზმულობის ვადა დიდი ხანია გასული იყო", - წერია სტატიაში.
ჯონასი ასევე საუბრობს გარემოსდაცვასთან დაკავშირებულ სასამართლო გადაწყვეტილებებზე და სტატიაში ამის მაგალითებიც მოჰყავს.
"ახლახან, ჩემს მიერ დაარსებულმა გარემოსდაცვითმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ, ძველ თბილისში, ლადო ასათიანის 22-ში დიდი სასტუმროს მშენებლობა გააპროტესტა. სასტუმროს მშენებლობა არღვევს ქალაქის გენერალურ ზონირების გეგმას, რომელიც ახასიათებს უბანს, როგორც მკაცრად საცხოვრებელს და ანიჭებს მას ისტორიული უბნის სტატუსს. სასტუმროს პროექტი ასევე არღვევს კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ კანონის დებულებებს, რომლებიც მოითხოვს ბუფერული ზონების არსებობას ძეგლების გარშემო, რათა არასათანადო ახალი მშენებლობებით თავიდან იქნეს აცილებული მათი ფიზიკური და ვიზუალური დაზიანება. სასტუმროს ასაშენებლად თბილისის მერმა კახა კალაძემ 2019 წლის 2 აპრილს პირადად გასცა ბრძანება გამონაკლისი გაეკეთებინათ ქალაქის ზონირების კანონში. სასტუმროს ორი მფლობელი დეველოპერი Old City Group-ის აქციონერები ქართული ოცნების მნიშვნელოვანი დონორები იყვნენ. თავდაპირველად, მოსამართლემ, ჩვენდა გასაკვირად, დააკმაყოფილა ჩვენი მოთხოვნა, რომ დროებით შეჩერებულიყო სასტუმროს მშენებლობის ნებართვა, ისე რომ შენარჩუნდებოდა ჩვენი დაცვის საშუალებები და არ იქნებოდა შემდგომი ზიანი, სანამ სასამართლო საქმეს არსებითად არ განიხილავდა....
განკარგულების გასაჩივრებისას თბილისის სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა დეველოპერის არგუმენტს, რომ სოლოლაკის ქედის საძირკვლის კლდეზე უზარმაზარი ხვრელი გაკეთდა, კანონიერი იყო თუ არა ეს. მშენებლობა ახლა უნდა გაგრძელებულიყო მშენებლობის დაუსრულებლობის შემთხვევაში ქედის ჩამონგრევის სავარაუდო საფრთხის გამო.
შედეგი არის ის, რომ ქალაქს და დეველოპერს მიეცათ უფლება გაეგრძელებინათ სასტუმროს მშენებლობა, რათა თავიდან აიცილონ საფრთხე (კლდის ჩამონგრევა), რომელიც დეველოპერმა თავად შექმნა თავისი უკანონო ქმედებებით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, დეველოპერს უფლება აქვს "საკუთარი ბოროტმოქმედებით ისარგებლოს", რაც არღვევს იურისპრუდენციის კარდინალურ წესს, ასევე საზოგადოების უფლებას შეინარჩუნოს კულტურული მემკვიდრეობა - უფლება, რომელიც პირდაპირ არის აღიარებული საქართველოს კონსტიტუციასა და კანონში კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ, ირღვევა სამართლებრივი დაცვის გარეშე", - წერია სტატიაში.
სტატიის ავტორი საუბრობს მეორე მსგავს შემთხვევაზე. მისი თქმით, დიღმის მდელოები, რომელიც ზონირებულია, როგორც "მწვანე სივრცე", 2018 წლიდან 2021 წლამდე მთლიანად განადგურდა ქანების უკანონო მოპოვებით და დამტვრევით, ხრეშისა და ცემენტის წარმოებით და ნარჩენების არალეგალური გადაყრით. როგორც ის აღნიშნავს, კომპანიები, რომლებიც ამას აკეთებდნენ, ღიად მუშაობდნენ და კარგად იყვნენ ცნობილი.
ჯონასის თქმით, არც გარემოს დაცვის სამინისტრომ და არც თბილისის მუნიციპალიტეტმა უკანონო ქმედებების შესაჩერებლად არაფერი ქნეს. 2021 წელს მხოლოდ საერთაშორისო აქტორების ჩართულობით საბოლოოდ იმოქმედეს უკანონო მოპოვების, დამსხვრევისა და გადამუშავების შესაჩერებლად, თუმცა ეს არ შეეხო ნარჩენების არალეგალურ გადაყრას.
ავტორი აღნიშნავს, რომ არც გარემოს დაცვის სამინისტროს და არც მუნიციპალიტეტს არ მოუთხოვია კომპანიებისგან ზარალის ანაზღაურება, მიუხედავად იმისა, რომ კანონი მათ ამას ავალდებულებს. აქტივისტები ეჭვობენ, რომ მათ მჭიდრო კავშირი აქვთ "ქართულ ოცნებასთან“.
ტედ ჯონასის ინფორმაციით, გარემოს დაცვის სამინისტროსა და მუნიციპალიტეტის წინააღმდეგ აქტივისტების სარჩელზე 16 ნოემბერს პირველი სხდომა გაიმართა, თუმცა მუნიციპალიტეტიდან სხდომაზე არავინ გამოცხადდა, გარემოს დაცვის სამინისტროს წარმომადგენელმა კი გაიმეორა სხვადასხვა ტექნიკური არგუმენტები, თუ რატომ არ უნდა ყოფილიყვნენ ამ საქმეში მოპასუხეები.
მისივე თქმით, მოსამართლემ სასამართლო სხდომაზე დაადგინა, რომ სასამართლოს არ აქვს უფლებამოსილება დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, შეასრულოს კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა.
"მე ალბათ არ მჭირდება იმის თქმა, რომ საქართველოში და სხვაგან ყველგან დამკვიდრებული კანონია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს არასწორი ან უკანონო უმოქმედობა ისეთივე დანაშაულია, როგორც უკანონო ქმედება. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი ცალსახად წერს, რომ მოქალაქეებს შეუძლიათ საჩივრები წარუდგინონ სამთავრობო უწყებებს იმ ქმედებების შეუსრულებლობის გამო, რომლებიც მათ კანონის მიხედვით უნდა განახორციელონ. კანონის შეუსრულებლობა, რომლის აღსრულებაც უწყებას ევალება, ისეთივე არასწორია, როგორც მისი არასწორად აღსრულება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, გვექნებოდა აბსურდული სიტუაცია, როდესაც, მაგალითად, ერთ შემთხვევაში ბიზნესმენს შეუძლია სასამართლოში გაასაჩივროს, რომ სააგენტო უსამართლოდ ახორციელებს დაბინძურების საწინააღმდეგო რეგულაციას მის მიმართ, ხოლო მეორე შემთხვევაში, მოქალაქეს, რომლის დაცვასაც ის ითვალისწინებს, სასამართლოში ვერ ამტკიცებს, რომ სააგენტომ სრულად ვერ აღასრულა იგი. აქედან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგებოდა ქართულ კანონს და ლოგიკურად აბსურდული იყო", - წერია სტატიაში.
